Rune'ların Tarihi

Elder Futhark nedir?

Elder Futhark (Kadim Futhark), Kuzey Avrupa'nın Germen halklarının yaklaşık MS 150 ile 800 yılları arasında kullandığı en eski rune alfabesidir. Adını ilk altı harfinden alır: F, U, Th, A, R, K.

8. yüzyıldan sonra İskandinavya'da yerini 16 işaretli Younger Futhark'a, Britanya'da ise genişletilmiş Anglo-Sakson Futhorc'a bıraktı.

24 işaret, sekizerli üç gruba ayrılır. Her gruba aett (çoğulu aettir) denir; Eski İskandinavcada aile ya da soy anlamına gelir. Gruplar, başlarındaki rune'a ya da bağlı oldukları tanrıya göre anılır: Freyr ve Freyja ailesi (Fehu ile başlar), Heimdall ailesi (Hagalaz ile) ve Týr ailesi (Tiwaz ile).

En eski yazıtlar

Bilinen en eski rune yazıtlarından biri, Danimarka'da bulunan ve MS 160 civarına tarihlenen Vimose tarağındaki "harja" kelimesidir.

24 işaretin sırasıyla yazıldığı en eski eksiksiz dizi, İsveç'in Gotland adasındaki Kylver taşındadır (MS 400 civarı). Futhark'ın bugün bildiğimiz sırası büyük ölçüde bu tür dizilerden bilinir.

Rune'lar ne için kullanıldı?

Rune'lar her şeyden önce bir yazıdır. Ahşap, taş, kemik ve metal eşyalara; silahlara, takılara, anıt taşlarına isimler, sahiplik işaretleri, adaklar ve kısa koruyucu formüller (alu, laukaz gibi) kazınmıştır.

Romalı tarihçi Tacitus, MS 98'de yazdığı Germania'da Germen kabilelerinin meyve veren bir ağacın dalından kestikleri işaretli çubukları beyaz bir örtüye serpip kura çektiğini anlatır. Bu işaretlerin rune olup olmadığı bilinmiyor; tartışmalıdır.

Arkeolojide rune'ların bugünkü gibi taş çekilerek okunduğuna dair doğrudan bir kanıt yoktur. Rune okuması büyük ölçüde modern bir yeniden kurgudur; bu uygulama da onu böyle sunar.

Modern rune okuması

Rune'lara ezoterik ilgi 19. yüzyılın sonunda başladı, 20. yüzyılın ikinci yarısında bugünkü okuma pratiğine dönüştü.

Bu pratiği dünyaya yayan kitap, Ralph Blum'un 1982'de yayımlanan The Book of Runes'udur. Blum, I Ching'in yapısından da esinlenerek her rune'a bir okuma anlamı verdi.

Boş rune

Bazı setlerde bulunan üzerinde işaret olmayan taş, Elder Futhark'ta ya da Viking Çağı buluntularında yoktur. 1982'de Ralph Blum'un kitabıyla okumaya girdi; satılan setlere yedek olarak konan boş taş, "bilinmeyen" anlamıyla yorumlandı.

Bu uygulamada boş rune kullanılmaz.

Ters rune'lar

Bir rune'un ters çıktığında farklı, çoğu zaman gölgeli bir anlamla okunması da moderndir; tarot'taki ters kart okumasından uyarlanmıştır. Eski yazıtlarda böyle bir kural yoktur.

Dokuz rune simetrik olduğu için ters çevrilince aynı görünür ve yalnız düz okunur: Gebo, Hagalaz, Nauthiz, Isa, Jera, Eihwaz, Sowilo, Ingwaz ve Dagaz.

Okumadan önce

Modern okuyucular okumaya küçük bir hazırlıkla başlar: sakin bir yer, birkaç derin nefes ve sorunun açıkça düşünülmesi. Bazıları taşları üzerine bir örtü serip çeker.

Rune'lar bir kehanet değil, düşünmek için bir aynadır. Çıkan taş ne söylerse söylesin, kararın ve yolun senindir.